Gemeenten kunnen meer doen aan integriteitsbeleid

Het Binnenlands Bestuur (Onafhankelijk Magazine voor betrokken ambtenaren en bestuurders) hield onder de burgemeesters van 32 kleine- en middelgrote gemeenten een onderzoek naar hun integriteitsbeleid. Hieruit blijkt dat 45% van deze gemeenten niet jaarlijks verantwoording aflegt aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid op dit punt. Bij 80% is er geen jaarverslag en tweederde van de gemeenten heeft in de afgelopen twee jaar geen risicoanalyse uitgevoerd met betrekking tot integriteit. Bij 39% is er geen integriteitsfunctionaris die de zorg voor integriteit aanjaagt en coördineert en het management ondersteunt op het gebied van integriteitsbevordering.

Integriteit is een basisvoorwaarde voor goed bestuur
Preventieve maatregelen die gericht zijn op het zoveel mogelijk voorkomen van integriteitsschendingen (bijvoorbeeld: ongewenste omgangsvormen, belangenverstrengeling) zijn geen overbodige luxe. Om een goed beeld te krijgen van hoe het staat met integriteit moet je je organisaties periodiek doorlichten op kwetsbare processen. Door het afleggen van verantwoording kun je inspanningen op het gebied van integriteit zichtbaar en toetsbaar maken.

Integriteitsschendingen
‘Integriteitsschendingen zullen nooit helemaal te voorkomen zijn, tenzij je een verstikkend controlesysteem invoert dat de besluitvorming, en daarmee de dienstverlening aan de burger, verlamt. Integriteitsschendingen voorkomen is een kwestie van goede voorlichting, van creëren van een open cultuur waarin eigen fouten en die van anderen in een veilige omgeving besproken kunnen worden , en, inderdaad ook van controle, maar dan niet op een verstikkende en verlammende manier’, aldus Pieter Joost Schaap, advocaat gespecialiseerd in het ambtenaren- en arbeidsrecht.

Beleid omgangsvormen in Zevenaar
De gemeente Zevenaar ziet het als haar taak zorg te dragen voor goede arbeidsomstandigheden die bijdragen aan een veilig, gezond en prettig werkklimaat voor medewerkers. Daarnaast hecht ze veel belang aan het bevorderen van een organisatiecultuur gebaseerd op vertrouwen, integriteit, betrokkenheid en respect. Ongewenste omgangsvormen, zoals (seksuele) intimidatie, pesten en het niet integer handelen passen niet in deze manier van werken. De gemeente beschikt over een Beleid omgangsvormen. Dit beleid is gericht op het voorkomen van ongewenst gedrag.

Melding van misstanden in Zevenaar
Uitgangspunt binnen de gemeente Zevenaar is dat de medewerker die in aanraking is gekomen met ongewenst gedrag zich het eerst wendt tot zijn direct leidinggevende. Deze leidinggevende treedt op als bemiddelaar tussen de medewerker met de klacht en de aangeklaagde. Als de medewerker redenen heeft zich niet tot zijn of haar direct leidinggevende te wenden of als de bemiddelingspoging van de (direct) leidinggevende niet slaagt, dan kan de medewerker zich wenden tot een interne of externe vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersonen brengen jaarlijks een geanonimiseerd verslag uit over de aard, omvang en eventuele trends van de meldingen aan de algemeen directeur en de ondernemingsraad. Periodiek wordt een medewerkerstevredenheidsonderzoek (risico-analyse) gehouden, waarvan het onderwerp ongewenst gedrag deel uitmaakt.

Gedragscode
De gemeente Zevenaar beschikt over integriteitbeleid met de daarbij behorende gedragscode. Voor nieuwe medewerkers geldt dat bij de introductiebijeenkomst wordt gevraagd de ambtseed of –belofte af te leggen. Over het integriteitsbeleid wordt geen verantwoording afgelegd aan de raad. Er is geen actuele risicoanalyse beschikbaar voor wat betreft het integriteitsbeleid.

Melden van een vermoede misstand
Recent is er met de ondernemingsraad overeenstemming bereikt over de Regeling melden vermoeden misstand Zevenaar. De verwachting is dat het nadere instemmingsproces op korte termijn wordt afgerond, de beschreven vertrouwenspersonen Integriteit kunnen worden aangesteld en medewerkers kunnen worden geïnformeerd worden over de regeling.

Medewerkers kunnen bij een vermoeden van een misstand een adviseur, vertrouwenspersoon en de afdeling advies van het Huis voor Klokkenluiders in vertrouwen raadplegen.

Bronnen: Binnenlands bestuur, 22 juli 2016, 16-17 en ambtelijke informatie Gemeente Zevenaar 9 februari 2017.